Miljarden euro’s lossen oorzaak fileleed niet op

Vijf jaar later meldt Eurlings een “historisch besluit”: verbreding van de A1, A6, A10 en A9. Begin 2009 volgt een “spoedwet met terugwerkende kracht” voor dertig knelpunten op onder meer de A1, A2, A4, A9, A10, A12 en A27. Verbetering van de A4-corridor, spoedaanpak wegen, dynamisch verkeersmanagement, een Nationale Databank Wegverkeersgegevens, ontspitsactieplannen: als het om filebestrijding gaat, staat de politiek niet stil.

Tien miljard euro

De afgelopen acht jaar is er voor zo’n tien miljard euro aan de hoofdwegen verspijkerd. Het resultaat: een toename van tijdverlies door files van maar liefst 55 procent, terwijl het aantal autokilometers met iets meer dan vijf procent steeg. De miljardeninvesteringen hebben het fileleed met elf procent geremd, meldt het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM, onderdeel van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat). De schade door reistijdverlies wordt door het KiM becijferd op 2,8 tot 3,6 miljard euro. Een beetje goed nieuws is er wel. Sinds de zomer van 2006 groeien de files minder snel. Dit jaar en waarschijnlijk ook volgend jaar is er zelfs een daling. Die ontwikkeling komt voor rekening van de economische terugval.

Hoofdpijndossier

Tien miljard euro, 55 procent meer fileleed: het is geen wonder dat filebestrijding hoofdpijndossier nummer één is bij zo’n beetje alle verkeersministers. De meeste oplossingen hebben twee dingen met elkaar gemeen: ze kosten veel geld en rekenen nauwelijks af met de oorzaak van de filegroei. Waardoor groeien de files dan? Voornamelijk door het grotere aantal werkenden en de grotere afstanden woon-werkverkeer. Ook het hogere aantal inwoners en stijgende wagenpark spelen mee. Vorig jaar lag het aantal auto’s in ons land (7,4 miljoen) voor het eerst hoger dan het aantal huishoudens. Samen rijden die auto’s 149,5 miljard kilometer (2008), een bescheiden zes procent meer dan in 2000. Ter vergelijking: met het openbaar vervoer reden we in 2008 22,2 miljard kilometer (0,5 miljard mínder dan in 2000).

Voorspelbaarheid

Voor de periode 2009-2011 is in totaal 4,75 miljard euro begroot voor het bouwen en verbouwen van hoofdwegen. Het fileleed laat zich daarmee niet wegwerken – zelfs niet met hogere budgetten. Daarom richt het beleid zich op het vergroten van de voorspelbaarheid van reistijden. Het accent komt te liggen op gelijkmatige doorstroming, beheersing van incidenten (zoals ongevallen) en streven naar een soepeler overgang tussen weg- en OV-verbindingen, zodat reizigers op elk moment de beste optie kunnen benutten.

Fileleed – feiten en cijfers

Autoverbruik 1985 – 2008 + 54 %
Door meer inwoners + 10 %
Door meer werkenden + 12 %
Door grotere afstand
Door woon-werkverkeer + 16 %
Door meer vrij-tijdverkeer + 16 %

Reistijdverlies 2000-2008 + 55%
Meer werkenden + 31 %
Meer autobezit + 21 %
Meer inwoners + 10%
Hogere brandstofprijs – 3 %
Weer, ongevallen, werkzaamheden + 3 %
Belastingwijziging 2004 + 4 %
Trajectcontrole, snelheidslimieten + 3 %
Aanleg nieuwe wegen – 2 %
Extra rijstroken – 5 %
Verkeersmanagement – 4 %
Overig + 3%

Reizigerskilometers (2008)
Totaal 198,6 miljard
Auto 149,5 miljard
OV 22,2 miljard
Fiets/bromfiets 14,9 miljard
Overig 12,1 miljard

Reistijdverlies versus filezwaarte
Reistijdverlies: het aantal auto’s maal de vertraging op de snelweg ten opzichte van 100 km/u.
Filezwaarte: lengte van de file maal het aantal minuten (= kilometerminuten), ongeacht het aantal voertuigen.

Filepieken
Werkdagen 08.15 uur (2,7 miljoen mensen op weg)
17.00 uur (2,5 miljoen mensen op weg)

Niet vaker, wel verder
In 1985 en 2008 reizen we gemiddeld drie maal per dag. De reisafstand is in die tijd wel toegenomen van 28 tot 35 kilometer per dag. Dat komt deels door de extra afstand woon-werkverkeer: die nam toe van 15 tot 22 kilometer.

Uitgaven hoofdwegennet 2008
2,82 miljard euro, waarvan 1,75 voor uitbreiding

Filekosten 2008
2,8 tot 3,6 miljard euro, inclusief uitwijkverliezen, onbetrouwbaarheidskosten en andersoortige kosten

Wat is een file?
Langzaamrijdend verkeer: over een lengte van minimaal 2 kilomeer een snelheid van 25 tot 50 km/u
Stilstaand verkeer: over een lengte van minimaal 2 kilometer een snelheid van minder dan 25 km/u

Fileprimeur
De eerste file in ons land stond op 29 mei 1955 (1e pinksterdag) op Oudenrijn.

Filerecord
Op 8 februari 1999 sneeuwde het hevig tijdens de ochtendspits, waardoor er in totaal 975 kilometer file ontstond.

File top 10 (2009 – Bron: ANWB)
A2 WAARDENBURG, richting ‘s-Hertogenbosch
A2 Breukelen, richting Utrecht
A4 Roelofarendsveen, richting Den Haag
A50 Knooppunt Grijsoord, richting Eindhoven
A13 Delft, richting Rotterdam
A27 Knooppunt Everdingen, richting Breda
A10 Coentunnel, richting Zaanstad
A1 Eembrugge, richting Amersfoort
A12 Knooppunt Lunetten, richting Arnhem
A9 Knooppunt Raasdorp, richting Alkmaar

Files: informatie en expertise
Taskforce Mobiliteitsmanagement
Vakblad Weg en Verkeer
Kennisplatform Verkeer en Vervoer
VerkeersInformatieDienst
Internetportal reisinformatie
Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid
Raad voor Verkeer en waterstaat
ANWB